Ram le nam anhual:

Ram hi a oma, ram ateiin ahong runa anding tit rang ten aramsunga mipui in adit anten mi kutchunga andok ngaimak..

Hantin anga Nam um nirase, ha NAM ha andit tatak atam anten pei-anchang ngaimak.

Nam chong um ring tit rase mo ole Chong aman-a-om(value) ani rang ten amang NAM ngaiin a Nam chong(mother tongue) amang ha ahuia eiriata, maton lam ei-ai pui zel rang anang.

Ram le nam hi hontin mo min alei rung:-

1.       Self-consciousness (Na ninga anriat thei na, nei nina tatak): Nam le Ram hi eini na, eilu zia nariat man nok ten, anhualna hachu sontiang varal keng alani. Anriat thei na ranga sirbi atam pa a oma, Havana asen azar ngai chu:-  

a)      Education(Thiamna theina anchu): Thiamna theina anchu mi ngai ranga chu lekha ei anchu hanuk ei pore eitam sika a malunga hiva aninga anriat thei na adon thei. Ani hiva thiamna theina anchu na ranga sum puan um anang, tenchu putna na don ten lampui chu a om zel ke.

b)      Nei thir nei mu ei ai rang anang(Bird’s-eye view or widen our views): Lekha na lei’n chu ngal ving nok am, mi thei, namatei, mi hian ngai omdan nei thir ata le hanuk mising ansa nata alei’n chu hi anang. Thongkar nai anchu kar panthang nai asing alei’n suak anang.

2.       Renaissance: Hiva hi kum razabi14 nata 17 tang(14th to the 17th century) han Nam zia le chong ruia mi insang alak ahong phut u na, Italy ram a anphut mana hanchu Europe tiang anthek tira. A omzia khit chu anzirthar-na mo ole piangtharna na zia le chong tianga tina ani.

3.       Ram-atei le Nam-atei ngai in hantin mo aleia hual u athir anang:-

a)      Sorkar in um aram arung ei nang zia ei riat sika Sipai, ralthuam, kuttuk atam sabak adon ram tinin,

b)      Europe tang chu kum 14^th century tang ata han mi ngai insang alei laksua u zei,

c)       German le Japan ngai in kum 100 man han aram le anam ei ahual na rang ati rahei u na Ramual anduina(World War) ten pial alei hong asuak,

d)      China ram um insang alak zeia aram in eisin ram-atei a eimathuan(export) eitho ngal atam sabak zei. USA na neinun atam reai so Made in PRC(People Republic of China) ti silmor le anzem dap ke atam.

4.       Population(Ami luvom atam): Mipui atam hi asa sabak a, Pipu’n “Mi tam na rangpui, Nga tam na thipui” alei hong ti u hale. Ani hiva eisa sabak bibila mana nei ril ngai ha anriatna adon nok ten lam nei lua na, koini le koini ngal ansual anzema anthatna duai um na suak ret thei. Tenchu atam hi chu nala nang nget.

5.       Dikna avong le asur na nang: Dikna hin ei huam atam sabaka:- Dan le dun, Pathian iamna, tep annel tiang um arakok kiar a. Hiva eihuam tiri hi adik sabaka avong le azi hin Ram le Nam ranga nei ahualna keng, azik banga mo ole ankual seai change mo ani thei.

Tianna Pipu ngai choida khit, Sarai pherzam abit le, tusa koilam anzik le, nuamdor rahai ansak na rang alei hoi u ro, eini rang!! Arung ranga koini HAISA, Namatei kom betok no mani, einang na anga na tak losang phal inti.